Red de Rijke Weide

Te weinig kievitkuikens overleven

Gedurende twee jaar zijn veel toegepaste maatregelen die de kievit moeten helpen onderzocht. Hard nodig, want sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw zijn de aantallen van deze karakteristieke boerenlandvogel gekelderd met bijna 60 procent. Daarom werd in 2016 door Vogelbescherming en Sovon het Jaar van de Kievit uitgeroepen en het onderzoek gestart. Helaas lieten de onderzochte maatregelen slechts kleine verbeteringen zien in het overleven van kievitkuikens. Om deze weidevogel te redden is meer nodig.

Belangrijke oorzaken voor de achteruitgang van de kievit zijn verlies van broedhabitat, intensief landgebruik door de landbouw en sterfte door predatie. Veel van de huidige maatregelen zijn gericht op de bescherming van eieren in nesten, maar vooral de daarop volgende kuikenfase is een zeer kwetsbare periode. Bescherming van kuikens vergt een andere aanpak dan bescherming van legsels. Die kost veel tijd, energie en geld. Het is dus van groot belang om zeker te weten of beschermingsmaatregelen echt helpen. In het Jaar van de Kievit is dat onderzocht.

Geteste maatregelen

Een dag nadat ze uit het ei zijn gekropen, moeten kievitkuikens al hun eigen kostje bij elkaar scharrelen. Om te overleven hebben ze een veilige plek nodig met voldoende voedsel. Maatregelen om de kievit te helpen bestaan voor graslandpercelen vooral uit kruidenrijk grasland op percelen met een verhoogd waterpeil. Maatregelen op bouwland, zoals maïs, zijn gericht op uitgestelde bewerkingen en stroken grond die niet worden ingezaaid met een landbouwgewas (braakstroken).

Onderzoeksopzet

Dragen beide maatregelen ook daadwerkelijk bij aan meer vliegvlugge kievitkuikens? Daarvoor zijn individuele kuikens in hun eerste levensweek voorzien van een kleurring met een code. Ze zijn in de weken erna intensief – op afstand – gevolgd. Dit gebeurde zowel in 2016 als in 2017 in gebieden met maatregelen en ter vergelijking in gebieden zonder maatregelen. In het afgelopen half jaar is de overleving en de conditie van kuikens tussen verschillende gebieden met en zonder maatregelen geanalyseerd.

Effect op conditie

Kijkend naar gewicht groeiden kuikens harder in gebieden met maatregelen dan in controlegebieden. Kuikens hadden daarbij een betere conditie op vochtig, kruidenrijk grasland dan op regulier grasland. Op maïsland is geen verschil in conditie van de kuikens gevonden. Een betere conditie betekent overigens niet automatisch dat er ook meer kuikens in deze gebieden overleven. Dat hangt van meer factoren af.

Effect op overleving

Ondanks de grote steekproef van 913 individueel herkenbare kuikens bleek het moeilijk om met zekerheid uitspraken te doen over verschillen in overleving. De belangrijkste reden daarvoor was de erg lage overleving, waardoor maar een zeer beperkt aantal kuikens langere tijd kon worden gevolgd.

Bovendien was de kans om de kuikens waar te nemen klein. Ze vielen weinig op in de vegetatie en als de kuikens wel te zien waren, was het erg lastig om de code op de ring af te lezen. De overleving verschilde wel tussen gebieden met en zonder maatregelen, maar dit gold ook voor de kans op genoeg goede waarnemingen. Dit heeft uiteraard gevolgen gehad voor de data, analyse en interpretatie van de resultaten.

Onvoldoende resultaat

De vuistregel is dat er gemiddeld één jong per kievitpaar per jaar vliegvlug moet worden om de populatie op peil te houden. Op basis van de huidige kennis over legselgrootte en uitkomstsucces van legsels zou dan de kuikenoverleving gemiddeld 36 procent moeten bedragen. In geen van de onderzochte gebieden is dat gehaald, ongeacht of er wel of geen maatregelen zijn toegepast. De kuikenoverleving lag tussen de 9 procent en 14 procent. Dit is te laag om de kievitpopulatie stabiel te houden.

Nestbescherming leidt waarschijnlijk wel tot voldoende aanbod van kuikens voor een stabiele populatie, maar de overleving van die kuikens blijft vervolgens ver achter bij wat er nodig is. De maatregelen die in deze studie zijn getest, dragen hier nog onvoldoende aan bij. Dat lijkt zeker te gelden voor maïsland.

Verliesoorzaken

Voedsel en predatie lijken sterk bij te dragen aan de lage overleving van de kuikens. Loopkevers en regenwormen vormen belangrijke prooidieren voor de kievit in Nederland. Recent zijn er alarmerende publicaties verschenen over de afname van insecten in ons land. Als er te weinig voedsel is, moeten kuikens meer tijd besteden aan foerageren om voldoende voedsel te vinden en daarbij grotere afstanden afleggen. Daarmee neemt het risico om natuurlijke vijanden, zoals vossen en roofvogels, tegen te komen toe.

Kievit-PietMunsterman-Saxifraga

Kievit-PietMunsterman-Saxifraga

Wat helpt (mogelijk) wel?

De maatregel op grasland zou zich volgens de onderzoekers daarom meer moeten richten op verbetering van de kruidenrijkdom. Dat wat als kruidenrijk wordt aangemerkt bleek namelijk toch vaak kruidenarm te zijn. Een grotere kruidenrijkdom zorgt er voor dat kuikens zich minder verplaatsen bij het foerageren waardoor het predatierisico wordt verkleind.

Maatregelen in deze aangepaste vorm moeten verder op flinke schaal in grote gebieden worden toegepast. Dit zal de overlevingskansen voor kuikens aanzienlijk verbeteren. Een meerjarig waterpeilverhoging in combinatie met een late, beperkte mestgift van ruige stalmest leidt volgens de onderzoekers waarschijnlijk tot een toename van het voedselaanbod. Daarnaast zijn openheid en rust in het landschap belangrijke factoren om predatoren minder kansen te geven.

Vrijwilligers

De uitvoering van het Jaar van de Kievit-onderzoek is grotendeels uitgevoerd door zo’n 150 vrijwilligers. Weidevogelbeschermers hielpen bij het vinden van de legsels die op het punt van uitkomen stonden, ringers voorzagen de net uitgekomen kuikens van unieke kleurringen en waarnemers probeerden de herkenbare kuikens individueel te volgen. Boeren en terreinbeheerders gaven toestemming om op hun land het onderzoek uit te voeren en verleenden waar nodig hand en span diensten. Allen verdienen een groot compliment voor hun inzet en betrokkenheid. De begeleiding van de vrijwilligers werd verzorgd door medewerkers van Sovon en het Vogeltrekstation.

Meer lezen

Het complete rapport van het Jaar van de Kievit


Reacties

  1. Drs. Jan Hooimeijer Adviespraktijk voor Vogels

    Het is meer dan triest om te lezen dat opnieuw de ooievaar wordt genoemd als predator van jonge weidevogels.
    Er blijken nog altijd grote “misverstanden” te bestaan onder vogelliefhebbers. Met name onder weidevogelbeschermers is het idee dat de ooievaar schadelijk is voor de andere weidevogels zeer hardnekkig. Het lijkt er op dat de Vogelbescherming op dit punt onvoldoende voorlichting geeft, op bass van de feiten. Bijgaande pdf document van een brochure n.a.v. 5 profielwerkstukken geschreven door 10 leerlingen van 5 VWO, over de problematiek van de ooievaar. Er wordt serieus ingegaan op de misverstanden over de ooievaar en er worden data genoemd op basis van langlopend onderzoek in Nederland en in Polen.
    Zie: https://www.adviespraktijkvoorvogels.nl/artikelen/herintroductie-van-de-ooievaar-een-project-om-trots-op-te-zijn/

    Graag een reactie.
    Drs. Jan Hooimeijer
    Vogeldierenarts, Adviespraktijk voor Vogels

  2. Henk Jager

    Laat de boeren weer de ruwe mest op het land brengen in het voorjaar.
    Vroeger in de 60 er jaren vond ik daar de meeste nesten, dit lijkt mij een goede aanpak en beter dan injecteren waardoor ook veel nesten stuk worden gereden.

  3. anne geerdink

    Vorige week fietste ik door weiden-rijk Friesland in de begin Augustushitte. Ik zag opvallend veel kieviten rondscharrelen in de stille gebieden.
    Anne

  4. J Beerhorst

    De eksters en kraaien zijn de ergsten, dat is ook te merken bij de huizen, ik heb een echt naar vogels gerichte tuin, waar vroeger veel kleinere vogels kwamen, nu zie ik alleen maar eksters en kraaien die hier de boel onveilig maken, alle kleine vogels zijn verdwenen ook de merels, deze aten toen mijn druiven op, nu zijn dat de eksters, het wordt ook hoog tijd dat er weer gejaagd mag worden op deze rovers anders blijft er van de kleinere soorten niets over. Ik heb al in maanden geen mus meer gezien een enkele keer nog een koolmees, terwijl eerst waren het zeer veel die hier kwamen te eten te drinken en nestelen badderen nu niets meer alleen vele eksters. De boeren zijn niet altijd de schuld dat de weide vogels verdwijnen, de grootste schade zijn de kraaien en de eksters die de nesten plunderen.

  5. Teus Dorresteijn

    In bovenstaande reacties mis ik een belangrijke groep predatoren nl. de halfverwilderde katten waarvan er duizenden rondstruinen in Nederland. Een probleem wat nog steeds niet adequaat wordt aangepakt.

  6. Hans

    Boeren subsidie verlenen voor herstel van land, wat ze in de loop van jaren vernield hebben, (verlaagd waterpeil, eenzijdige grassoorten) alleen om hun productie en hiermee hun inkomsten te verhogen, lijkt mij een ongekeerde wereld. Ik pleit ervoor om voor elke m3 verwoeste natuur een heffing op te leggen.

  7. Tjeerd

    Een hogere slootwaterstand, schuine taluds, lucernestroken van 10m breed langs de graslandpercelen en om de 200 m een tussenstrook van 10 m breed zal helpen.

  8. Gertjan

    Zolang er zoveel roofvogels, roeken, eksters, vlaamse gaaien, ooievaars, reigers, vossen, matters, enz, zijn hebben de eieren en de jonge kieviten geen kans. Het terug draaien naar minder intensieve landbouw is niet meer mogelijk omdat we met zijn allen toch moeten eten.

  9. Gerrit

    Weer een onderzoek. Jaja, misschien alle stichtingen in een laten opgaan en dan krachten bundelen. Want je hebt onderzoek naar de kievit, grutto, tureluur, diverse vlinders, dassen, mosselen, herten, kraanvogels. Allemaal rapporten die onderin de la blijven liggen op het ministerie. Helaas.

  10. Jan Willem

    Het zijn niet alleen de boeren die gras zonder onkruid en insecten willen. Ook wegbeheerders en gemeentes maaien veel te veel en geven wilde planten ( ze noemen dat onkruid ) geen kans. Geen wilde planten betekend geen insecten. Geen insecten betekend ook geen weide vogels. En dan heb ik het nog helemaal niet over die zielige figuren die met geweren door de velden lopen en puur voor hun genot, alles afschieten wat beweegt.

  11. Hans Mannes

    Tjonge jonge… alles wat onderzocht wordt is AL JAREN BEKEND.

  12. N.hameeteman

    Jaag de beschermde dieren uit de weilanden
    zoals de vos en de reiger

  13. Jess Gore

    Bravo met het verlenen van hand-en-spandiensten.

  14. Piet

    Zoals bekend is de maaiperiode van graslanden een probleem voor nesten en jonge vogels.. Maar de wijze van maaien is ook funest voor de jonge vogels. Veelal worden de graslanden door loonwerk bedrijven gemaaid en dat moet snel, want tijd is geld. Zo wordt veelal van buiten naar binnen gemaaid tot alles kaal is. De jonge vogels vluchten meestal voor het maaien uit naar het hoge gras dat dan nog bescherming biedt. Beter is om van binnen uit naar buiten toe te maaien en dan rondom het perseel een meter of vijf tot tien voorlopig te laten staan. Later kan die strook als de jonge vogels vliegklaar zijn, alsnog gemaaid worden. In de tijd dat de jonge vogels nog niet kunnen vliegen hebben zij beschutting, ook voor predatoren, in de strook hoog gras rondom het perseel dat voorlopig is blijven staan.

  15. Lenie Lemmens

    Steeds meer tegeltuinen en schuttingen liefst van kunsstof !!!
    Ben nog de enige met een groene tuin in de wijde omgeving.
    Woon hier bijna 50jaar en zie steeds minder tuinvogels alleen kraaien en. eksters die de grasmat ompikken voor insecten !

  16. Agatha Wieringa-Kooiman

    Elk jaar weer vertelt mijn man Jochem over de vernieling door diverse soorten roofdieren. De vogels op zijn stukken weiden staan aan alle soorten bloot en er blijft weinig in leven. Hij wacht extra lang met maaien, maar vindt elk jaar weer de overblijfselen. Inde omliggende weides wordt teveel gemaaid en met mest en kunstmest gewerkt. Jammer dan als er toch maar weinig overblijft. Het gaat al jaren zo en we hebben de reiger zelf de korf zien leegeten. Daar doen we dus ook niets meer mee.

  17. wim van bijsterveldt

    misschien toch een kijken naar de invloed van predatie en ja ik ben jager maar ook begaan met onze weide en akkervogels

  18. Jan H

    Laat eerst de jacht op de kieviten en andere weidevogels stoppen vooral in Frankrijk anders heeft Bescherming hier geen zin.

  19. Marian

    Prima dat dit soort onderzoek wordt uitgevoerd, maar wat willen we te weten komen dat niet allang bekend is? Nederland is een ecologische woestijn, kruidenrijke terreintjes zijn klein en zelden echt biodivers vanwege de hoge mestgift, de insectenpopulatie is ingestort door gif en vernietigde habitats, en ja hoor, de kuikens overleven dus niet. Het is allang tijd voor actie, maar dat zal tijdens dit vvd-cda kabinet echt niet gebeuren. We wonen in een goor, miserabel landje met politici die weigeren in te grijpen en af te dwingen.

  20. j.l.v.d.salm

    hier werden kievit nesten gewoon onder geploegd op grond van dienst landelijk gebied helaas

  21. Hans Hoppen

    JA BOEREN WILLEN PRODUCTIE GRAS EN DAARMEE VERDWIJNEN DE NATTE WEILANDEN DIE ZO HARD NODIG ZIJN

  22. John

    Wacht niet met handelen, maar reageer snel overheden. Nederland lijkt met meerdere Europese landen onleefbaar te worden voor o.a. vogels en insecten.
    Hoewel een en ander ook aan de tegeltuinbewoners ligt.

Reactie plaatsen

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Je naam wordt wel getoond.

*

Schijf je in voor de gratis, digitale maandelijkse nieuwbrief

Vogelbescherming gaat zorgvuldig om met uw gegevens. Wij gebruiken ze om u te informeren over ons werk, onze producten en voor marketingdoeleinden. Als u daar bezwaar tegen hebt, kunt u dat aangeven via info@vogelbescherming.nl. Klik voor hier meer informatie over privacy.

Volg de campagne